Op 16 december 2025 heeft het Stadsarchief, samen met het KNHG, Amsterdam Time Machine en Huygens Instituut, een bijeenkomst georganiseerd rond de ontwikkeling van bèta.archief.amsterdam. Hier vindt u een verslag van deze bijeenkomst
Aanleiding
In januari 2025 heeft het Stadsarchief Amsterdam (SAA) een bèta-versie van de nieuwe website/raadpleegomgeving online gezet en gebruikers uitgenodigd te reageren op deze omgeving, die tegelijk ook nog in ontwikkeling was. Verschillende soorten gebruikers hebben via een feedbackformulier, een gebruikersonderzoek en in persoonlijke berichten gereageerd op de nieuwe manier van zoeken die daarin wordt aangeboden. Die nieuwe manier heeft tot veel zorgen geleid bij gebruikers, en bij een groep was de zorg zo groot dat overgegaan werd tot het insturen van een ingezonden brief naar het Parool, een Woo-verzoek en een petitie naar de verantwoordelijke wethouder.
Ook vanuit de achterban van het KNHG (de beroepsvereniging voor historici), het Huygens Instituut en de UvA (Amsterdam Time Machine) werden de zorgen kenbaar gemaakt aan het SAA. Daarop werd besloten om de livegang van de bèta-site van 24 november 2025 uit te stellen en de oude site langer in de lucht te houden, om meer tijd te nemen voor de verdere ontwikkeling. Na verschillende gesprekken tussen KNHG, ATM en SAA werd besloten om ook een bijeenkomst te organiseren om historisch onderzoekers de ruimte te geven om toe te lichten wat zij van een archiefwebsite nodig hebben om hun onderzoek goed te kunnen doen, en welke punten voor verbetering zij zien.
Aanwezigen
Historisch onderzoekers van het Huygens Instituut, UvA, VU, Universiteit Tilburg, Universiteit Leiden, Radboud Universiteit
Medewerkers en bestuursleden van KNHG en Amsterdam Time Machine/UvA
Medewerkers van Stadsarchief Amsterdam en Erfgoed Leiden
Medewerkers van leverancier Vitec Memorix
Zelfstandig ondernemers op gebied van archieven
Ochtenddeel: presentaties van onderzoekers
In de ochtend presenteerden vijf historisch onderzoekers van Nederlandse universiteiten aan de hand van één of meer cases de manier waarop zij te werk gaan, en hoe zij daarbij de websites van het SAA gebruiken: de huidige website en de bètawebsite.
Een gemene deler van de presentaties was het gemis van de inventaris die kan worden uitgeklapt, waarbij in hetzelfde scherm onderdelen kunnen worden getoond en weer worden verborgen. Deze manier van presenteren van een archief zorgt voor overzicht welke potentieel bruikbare stukken beschikbaar zijn en helpt te controleren of alle mogelijk relevante stukken zijn bekeken. In de bètasite is dit onvoldoende mogelijk, doordat er door verschillende schermen heen geklikt moet worden. Daardoor is het niet meer goed te zien waar je bent gebleven ten opzichte van het archief als geheel.
Er kwamen ook andere functionaliteiten ter sprake, zoals verbeteringen in het bladeren door scans en downloadfunctionaliteit. Ook werd gezien dat extra koppelingen en gegevens die in de bèta-site staan voordelen bieden qua zoeken, maar dat die nog onvoldoende zijn uitgewerkt om echt goed mee te werken. En was terminologie een belangrijk punt; veel begrippen zijn lastig te duiden en staan een zoekopdracht daarmee eerder in de weg, dan dat het helpt.
Middagdeel: rondetafelgesprekken
In de ochtend werd al snel zichtbaar dat alle aanwezigen, zij het vanuit verschillende invalshoeken, streven naar hetzelfde: een goede, duurzame manier om de archieven te gebruiken, voor nu en in de toekomst. In drie rondetafelgesprekken bespraken we verder hoe we daar zouden kunnen komen. Dat ging over verschillende aspecten van een raadpleegomgeving:
- Metadata en structuur: analoge archieven in relatie tot digitaal geboren archieven, tot scans en HTR/OCR-transcripties. Hoe klassieke hiërarchie zich verhoudt tot Linked Data netwerken, en hoe deze elkaar versterken, en niet uitsluiten.
- Functionaliteit: er werden tips gegeven voor allerlei vormen van interactie op de site, en waardering van zoekresultaten, wat voor filters er zijn, mogelijkheden voor uitgebreider zoeken, het tonen van contextuele informatie, etc.
- Vormgeving: de look&feel, plaatsen en namen van knoppen, in een oogopslag relevante gegevens zien.
- Communicatie: suggesties voor meer heldere communicatie over wat er nog op stapel staat aan verbeteringen, wanneer dat te verwachten is, en over storingen die spelen.
- Opleiding: dat in het academische veld behoefte is aan een manier om bij te blijven met ontwikkelingen in de archiefsector, zodat ook nieuwe generaties studenten zich methoden eigen kunnen maken die nodig zijn voor historisch onderzoek, ook als dat materiaal digitaal geboren is.
Vervolg
Dat de bèta-site op verschillende punten verbeterd moet worden is evident, en deze dag heeft daarvoor waardevolle, concreet toepasbare input opgeleverd. Met name de weergave van de inventaris als een uitklapbaar mechanisme wordt gemist. De leverancier heeft toegezegd om deze functionaliteit begin 2026 in te gaan bouwen, en daarbij gebruikers ook te betrekken. Een tijdpad hiervoor volgt binnenkort.
Andere verbeterpunten die voortgekomen zijn uit deze dag, het online feedbackformulier en het gebruiksonderzoek worden hierna opgepakt. Ook worden complexe onderwerpen als het aanbieden van transcripties en het zoeken door digitaal geboren archief verder uitgewerkt. Hiervoor maakt de leverancier een roadmap.
Het SAA zoekt momenteel naar de juiste vorm om gebruikers ook op langere termijn goed te blijven te betrekken bij ontwikkelingen op digitaal gebied. Het SAA is voornemens om een adviesgroep in te stellen om nieuwe ontwikkelingen en ideeën te kunnen toetsen bij belanghebbenden van verschillende terreinen. Onderwerpen die daar besproken worden zullen breder zijn dan alleen het zoeksysteem.
Voor de Historicidagen in augustus 2026 organiseren KNHG en het SAA een sessie die ingaat op wat digitalisering en het aanbod van digitaal geboren archieven betekent voor het doen van historisch onderzoek.